همه ما تقریباً این جمله را شنیده ایم که “پیشگیری بهتر از درمان است” و این موضوع به حدی در ادبیات و فرهنگ ما جا افتاده است که در ادبیات غنی پارسی نیز به کرّات مورد توجه قرار گرفته است و به عنوان مثال شیخ عجل سعدی فرموده اند که “علاج واقعه پیش از وقوع باید کرد”. در اغلب موارد این موضوع برای مردم کشور ما در باب امور پزشکی متبادر می‌شود اما شاید پر بی راه نباشد اگر بیان کنیم که از این جمله می توان در تمامی عرصه های حیات بهره جست، حتی در عرصه علم حقوق و ارائه خدمات حقوقی.
دانشجویان حقوق در دوران کارشناسی واحدی تحت عنوان “جرم شناسی” را در کلاس های درس گذرانده‌اند که مفاهیم بسیار جذابی را در طی آن می آموزند و از جمله این مفاهیم “پیشگیری” و سطوح مختلف آن است که شاید پرداختن به جزئیات این مطالب خارج از حوصله مرقومه حاضر باشد اما مخلص کلام این که پیشگیری در عرصه های مختلف حقوقی از جمله قانون گذاری، اجرا و سایر زمینه های آن نیز امری است حائز اهمیت که عدم توجه به آن در سطوح و شئون مختلف حقوقی پاشنه آشیلی عیان خواهد بود.
وکیل و پیشگیری
در یک جامعه آزاد، آحاد آن مشاغل مختلفی را انتخاب نموده و مشغول به آن می شوند و در هر جامعه ای وکالت یکی از مشاغل پرطرفدار و دارای شأن اجتماعی بالا است. مگر نه این که “وکیل” یکی از نام های نیکوی پروردگار است؟ آحاد وکلا نیز در عرصه این شغل علاوه بر وظیفه ای که در دفاع از حقوق شهروندان در محاکم دادگستری بر دوش می کشند، می بایست در راستای پیش گیری از وقوع جرایم و معضلات حقوقی، حتی المقدور گامی مؤثّر در عرصه اجتماع بردارند و شهروندان را در برابر آفات و امراض حقوقی واکسینه نمایند اما توان و زمان یک نفر وکیل محدود است و شاید مشغله فراوان به آنان فرصت چندانی را برای انجام وظیفه پیشگیرانه باقی نگذارد و ایفای این وظایف توسط ایشان صرفاً محدود به موکلین و آشنایان و جامعه اطرافشان شود. به عنوان مثال وکیل خانواده شاید در مرحله اول وظیفه ای پیشگیرانه را بایستی ایفا نماید، مثلاً با توضیح کامل و تفهیم شروط ضمن عقد ازدواج، تعهدات، حقوق و تکالیف طرفین را برای آنان شفاف سازی نماید و از این طریق جلوی بروز اتفاقات ناخوشایند و اختلافات را در آینده بگیرد. در مرتبه بعدی وظیفه اصلاحی و ایجاد صلح و سازش را باید ایفا نماید و سعی کند امور را خارج از دادگستری حل و فصل نماید. نهایتاً هم باید در کلیه حقوق و تکالیف طرفین از جمله مهریه، نفقه، اجرت المثل، جهیزیه مرد و زن، هدایا، حضانت و مواردی از این قبیل مدافع حقوق موکلش باشد و مصلحت ایشان را در این زمینه رعایت نماید. اما با ورود تکنولوژی به عرصه ارائه خدمات حقوقی پیشگیری با تحولی شگرف مواجه شده است.
تکنولوژی حقوقی و پیشگیری
با پیشرفت تکنولوژی به ویژه اینترنت و متعاقباً استفاده از تکنولوژی در عرصه خدمات حقوقی وظیفه خطیر پیشگیری حقوقدانان نسبت به معضلات اجتماع دچار تحوّلی جدی شد چرا که محدودیت وکلا در خصوص زمان و توان در پلتفرم‌های حقوقی دیگر موضوعیت ندارد. سامانه های ارائه خدمات حقوقی با طیف وسیعی از آحاد جامعه و آن هم به صورت 24 ساعته و در تمام روزهای هفته تعامل دارند و این شاید یکی از بهترین بسترهای موجود برای اشاعه فرهنگ پیشگیری باشد. در این سامانه ها با ارائه محتوای آموزشی و آگاهی بخش نسبت به توانمندسازی آحاد جامعه در امور حقوقی اقدامات شایان توجهی صورت پذیرفته است. شهروندان می توانند با مشاوره حقوقی آنلاین رایگان به پاسخ سوالات ساده و سطحی خویش رسیده و در صورتی که موضوع دچار پیچیدگی نسبی باشد نیز می توانند ضمن پرداخت هزینه ای ناچیز از طریق مشاوره حقوقی با وکلای متخصص، خود را در برابر خطرات آتی ایمن نمایند و بدین شکل از ورود خسارات مالی، زمانی، حیثیتی، اجتماعی و روحی در آینده جلوگیری نمایند.
همچنین ایشان به سهولت خواهند توانست تا در هر زمان که اراده نمایند پس از بررسی سوابق شغلی و تحصیلی وکلا و مشاهده حق الوکاله آنان، وکیل مورد نظر خویش را انتخاب نمایند و در مذاکرات و یا جلسات انعقاد قرارداد و حتی موضوعات مطروحه نزد محاکم از حضور و همراهی ایشان بهره ببرند تا در آینده احتمال ابتلاء به مسائل حقوقی کمتر باشد و وکیل مزبور نسبت به مدیریت حقوقی وقایع حادثه و نیز مدیریت ادعاهای احتمالی آتی اقدام مقتضی را معمول خواهد داشت.
نگاهی به خدمات حقوقی در سامانه های مخصوص انتخاب وکیل
یکی از پلتفرم های شاخصی که در این زمینه ایفای نقش نموده است و روز به روز در حال ارتقاء و پیشرفت است، سامانه جامع ارائه خدمات حقوقی دادیاب است. کاربران در این سامانه می توانند از طریق قسمت وبلاگ و با مطالعه مقالات کاربردی که به زبان ساده و در موضوعات رایج نگاشته شده است، آموزش دیده و در تعاملات خویش نکات مزبور را رعایت نمایند. این امکان برای کاربران فراهم شده است که سوالات ساده و سطحی خویش را به صورت رایگان در قسمت مشاوره آنلاین مطرح نموده و پاسخ وکلای متعدد سامانه نسبت به سوال خویش را ملاحظه نمایند و در صورتی که نیازمند مشاوره عمیق تر بودند نیز از طریق مشاوره تلفنی با وکلای متخصص سامانه، نیاز حقوقی خویش را مرتفع نمایند. علاوه بر این شهروندان و کاربران مقدور خواهند بود تا سوابق و حق الوکاله شفاف وکلای سامانه را بررسی نموده و در هر ساعتی از شبانه روز در تمام روزهای هفته نسبت به انتخاب وکیل مورد نظر خود برای ملاقات حضوری یا ارجاع پرونده قضایی خویش اقدام نمایند. با عنایت به تعداد بالای کاربران و وکلای سامانه دادیاب، این سامانه نقشی جدی در ایفای مسئولیت اجتماعی حقوقدانان نسبت به پیشگیری از وقوع جرایم و آسیب‌های اجتماعی ایفا می‌نماید.