کارشناس بازرگانی یا کارشناس صادرات و واردات، فردی است که بر فرایندهای تحویل یا دریافت کالاها از/به بازارهای داخلی یا خارجی نظارت داشته و آنها را ساماندهی میکند. فردی که در سمت کارشناس بازرگانی استخدام میشود، اسناد ضروری مربوط به تجارت، مجوزها و نظارت کیفی را آمادهسازی کرده و تمام تراکنشها و فاکتورهای در جریان را ثبت و نگهداری میکند. علاوه بر این، متخصص مدیریت بازرگانی روی فرایند تحویل کالاها نظارت دارد و با تأمینکنندگان و شرکتهای حمل و نقل در ارتباط است تا از اینکه کالاها در زمان مقرر و با شرایط مناسبی به مشتری اصلی تحویل داده شدهاند، مطمئن شود.
بسیاری از کارشناسهای بازرگانی خارجی و داخلی دارای مدرک لیسانس در رشتههایی مثل مدیریت بازرگانی و مدیریت کسبوکار هستند. بااینحال داشتن مدرک تحصیلی درصورتیکه فرد دارای تجربه و مهارت کافی در این شغل نباشد، چندان مفید واقع نخواهد شد. نظم، روابط عمومی بالا و همچنین آشنایی با مقررات مربوط به بازارهای داخلی و بینالمللی برای استخدام کارشناس بازرگانی مهم هستند.
شرح وظایف کارشناس بازرگانی
از جمله مهمترین مسئولیتهایی که در استخدام کارشناس بازرگانی خارجی در یک سازمان مدنظر است میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کنترل و نظارت بر جریان کالاها برای بازارهای داخلی و بینالمللی
- محاسبه نرخ قیمتها، وزن، تعرفههای گمرکی و حجم کالاهای صادراتی و وارداتی
- نظارت بر نحوه آمادهسازی مستنداتی نظیر فاکتورها، رسیدهای دریافت، توافقنامههای ضمانت و غیره
- برقراری ارتباط میان بانکها، تأمینکنندگان، انبارها، شرکتهای حمل و نقل و مشتریان
- تسریع در روند صادرات و واردات کالاها
- رفع تأخیرهای پیشآمده
- مشاوره به مشتریان درباره بیمه، گمرگ و مالیات
- نظارت بر حمل و نقل کالاها مطابق با مقررات
- جستجوی راهکارهایی برای کاهش مالیات
- حفظ روابط با مشتریان و مشارکت در فعالیتهای فروش سازمان
- ارزیابی بازارها و فرصتهای فروش جدید و ارائه نتایج به مدیران مربوطه
- اطمینان از کارایی و بهرهوری صادرات و واردات
نیازمندیهای شغلی کارشناس بازرگانی چیست؟
مهمترین نیازمندیهای شغلی که کارفرماها در آگهیهای استخدام منابع انسانی این حوزه درج میکنند عبارتاند از:
- مدرک حداقل کارشناسی در رشته لجستیک، زنجیره تأمین، مدیریت بازرگانی، مدیریت کسبوکار و رشتههای مشابه
- داشتن سابقه کار در حوزه بازرگانی
- مهارتهای ارتباطی و رهبری قوی
- توانایی مشارکت در تصمیمگیریها و جلسات مشاوره
- توانایی نوشتاری قوی برای نگارش و ویرایش سیاستها، فرایندها و گزارشها
- مهارتهای شبکهسازی و برقراری ارتباطات قوی
- تسلط به زبان انگلیسی (سایر زبانها مدنظر سازمان)
- مهارت بالا در زمینه کار با کامپیوتر
- تسلط به تکنیک های مذاکره و متقاعدسازی
مسیر موفقیت کارشناس بازرگانی
کارشناس بازرگانی شغل چالشبرانگیز و دشواری دارد و این مسئله بهخصوص در سازمانهای کوچک و متوسط که با بحران محدودیت منابع مواجه هستند، پررنگتر میشود. مدیران بازرگانی در این سازمانها هر روز با حجم بالایی از وظایف مختلف از برنامه ریزی گرفته تا هماهنگیهای مربوط به حمل و نقل کالاها، تحویل سفارشها، مدیریت مشتریان و پرسنل و اطمینان از تطابق کالاها با قوانین داخلی و مقررات تجارت بینالملل، گمرک و مسائل مالی، دستوپنجه نرم میکنند. داشتن مهارتهای فردی و تخصصی لازم در این شغل نهتنها میتواند به افراد کمک کند تا با این چالشها به شیوهای مؤثرتر مقابله کنند، بلکه به رشد حرفهای آنها نیز کمک میکند. در ادامه به ویژگی های مهمی که برای ورود به این موقعیت شغلی باید داشته باشید اشاره خواهیم کرد.
درک مسائل مالی و بودجهبندی
فردی که وارد شغل بازرگانی میشود باید با مفاهیم مالی کاملاً آشنایی داشته باشد تا بتواند سازمان را در مسیر موفقیت خود هدایت کند. از میان همه مهارتهای مالی، توانایی درک سیستمهای حسابداری و پیشبرد فرایندهای برنامه ریزی بودجه از همه مهمتر هستند.
بودجه، برنامه مهمی است که به کسبوکار در تعیین اهداف و اولویتبندی فعالیتهای سال مالی خود کمک میکند. برخی مسئولیتهای مدیر صادرات و واردات شامل تدوین گزارشهای هزینهای، کمک به تعیین بودجه و اطمینان از اینکه تیمها با بودجه مشخصشده کار میکنند، است.
مهارتهای مالی بهخصوص برای مدیران بازرگانی که در سازمانهای کوچک کار میکنند بسیار اهمیت دارد. چرا که این سازمانها معمولاً بودجه محدودی داشته و انحراف از این بودجه میتواند به حیات آنها آسیب جدی وارد کند.
درک مفاهیم تکنولوژی
در دو دهه گذشته، زندگی همه ما با انواع تکنولوژیها از جمله موبایل، لپتاپ، پلتفرمهای ابری و اپلیکیشنها احاطه شده است. تکنولوژی به کسبوکارهای کوچک کمک میکند تا از سرمایه خود بهصورت بهینه استفاده کنند، خدمات مشتریان خود را بهبود دهند، هزینهها را با خودکارسازی وظایف تکراری کاهش دهند، مستندات خود را آنلاین کنند و به بازارهای جهانی دسترسی پیدا کنند. در واقع کسبوکارهای کوچک به کمک تکنولوژی توانستهاند وارد رقابت با سایر کسبوکارها شده و عملکرد خود را بهینه کنند.
مدیران بازرگانی باید با ابزارهای تکنولوژی مثل موارد زیر آشنایی داشته باشند:
- نرمافزارهای مدیریت موجودی: این نرمافزارها به کسبوکار کمک میکنند تا سطح موجودی خود را دنبال کرده، برای میزان تولید، خریدوفروش خود برنامهریزی کنند و حتی از بروز مازاد یا کمبود در موجودیها پیشگیری کنند. همه اینها در نهایت منجر به افزایش کارایی، بهرهوری، بهبود جریان نقدی و در نهایت صرفهجویی در هزینهها خواهد شد.
- نرمافزارهای مدیریت پروژه: این ابزارها در برنامهریزی فعالیتهای در حال انجام، هماهنگی با همکاران و مستندسازی ارزیابی عملکردها و فعالیتها به مدیران کمک میکنند.
آگاهی از قوانین و نیازمندیهای مهم تجارت بینالملل
قوانین و مقررات پیچیدهای برای مبادله کالاها میان کشورهای مختلف وجود دارد. در اکثر سازمانها، اطمینان از رعایت این قوانین وظیفه کارشناس و مدیر بازرگانی است. مدیر بازرگانی باید از اینکه همه افراد درگیر در امر تجارت سازمان با جدیدترین قوانین تجارت آشنایی دارند، اطمینان حاصل کند. عدم رعایت این قوانین میتواند منجر به جریمه، بازبینی کالاها در مرز و ممیزی شود که در نهایت هزینهها را افزایش خواهد داد.
برای مثال زمانی که محمولهای در مرز به علت نقص مستندات یا شک به انحراف از قوانین تجارت بینالملل، متوقف شده است، گذشته از خطر جریمه، این توقفها میتوانند باعث آسیبدیدن رابطه سازمان با مشتریان و در درازمدت، آسیبدیدن کل کسبوکار شوند.
مهارت شبکهسازی
یکی از مسئولیتهای کارشناس بازرگانی تعامل با ذینفعان مختلف مثل مشتریان، تأمینکنندهها، ارائهدهندگان خدمات حمل و نقل، سازمانهای دولتی و غیره است. این روابط باید بهدرستی حفظ شوند. برقراری ارتباط با مشتریان به کمک پلتفرمهای آنلاین بسیار ساده است. خیلی از این پلتفرمها به شما امکان ایجاد پروفایل بیزینس را میدهند. یکی دیگر از راههای شبکهسازی،شرکت در رویدادها و کنفرانسها است که به افراد کمک میکنند با مدیران صنایع مختلف از نزدیک ارتباط برقرار کنند.
این ارتباطات باعث وفاداری مشتریان و جذب مشتریان جدید میشود. همچنین برقراری ارتباط از نزدیک با ارائهدهندگان خدمات منجر به پاسخگویی بهتر آنها در رفع نیازهای کسبوکار و برطرفکردن مشکلات خواهد شد.
قدرت تجزیه و تحلیل
در سمت کارشناس بازرگانی باید به جذب مشتریان جدید و درعینحال کاهش هزینهها توجه داشت. تحلیل داده به شما در این امر مهم کمک خواهد کرد. کسبوکارها هر روز دادههای زیادی را در سطح سازمان تولید میکنند. تحلیل این دادهها به کسبوکارها بینشی درباره رفتار مشتریان، تقاضای بازارهای داخلی و خارجی میدهد و به آنها کمک میکند تا تصمیمات آگاهانهتری بگیرند.
تحلیل داده سه عنصر اصلی دارد: گردآوری دادهها، تحلیل داده و دریافت بینش از دادهها. مدیران بازرگانی دادههای فعلی مشتریان را جمعآوری و تحلیل میکنند تا بتوانند نیازهایشان را پیشبینی کرده و دقیقاً آن چیزی را که مدنظرشان است، فراهم کرده و در نهایت، فروش را افزایش دهند.
به طور مشابه، تحلیل دادههای تجارت به کسبوکار بینشی درباره تقاضا و تأمین کالاها و خدمات در سطح جهان میدهد. این بینش میتواند تصمیمات مربوط به تولید و خرید مواد خام را هدایت کند. همچنین به کسبوکارها کمک میکند تا بازار هدف خود و همچنین راههای بهبود محصول را شناسایی کنند.
انعطافپذیری کافی و مسئولیتپذیری
مسئولیتپذیری کافی به معنی قبول مسئولیت وظایف و اقدامات انجامشده و انعطافپذیری به معنی توانایی یا اشتیاق فرد برای تغییر در نحوه تفکر یا فرایندهای ایجادشده برای تطابق با شرایط جدید است. هرکدام از این ویژگیها برای یک مدیر صادرات و واردات میتواند مفید باشد. مسئولیتپذیری بالا باعث ایجاد حس اعتماد در افرادی میشود که با آنها در ارتباط است. این افراد میتوانند اعضای داخلی تیم یا مشتریان، تأمینکنندگان و سازمانهای دولتی باشند. به طور مشابه، مدیر بازرگانی که انعطافپذیر باشد، میتواند راحتتر با چالشها و شرایط شغلی استرسزا مواجه شود.
توانایی دریافت بازخورد
بسیاری از کسبوکارها با هدف خلق ارزش برای دسته خاصی از مشتریان راهاندازی شدهاند. به همین دلیل بازخورد مشتریان بسیار مهم بوده و همیشه باید به آن توجه شود. یک کارشناس بازرگانی از نزدیک با مشتریان در ارتباط است و نهتنها باید بتواند از آنها بازخورد بگیرد، بلکه باید اقدام لازم را در پاسخ به این بازخوردها انجام دهد. وقتی مشتری در مرکز تمام امور قرار میگیرد، شهرت کسبوکار در صنعت بهبود یافته و منجر به شناختهتر شدن آن خواهد شد که در درازمدت برای کسبوکار سودمند خواهد بود.
مهارتهای ارتباطی
یک مدیر صادرات و واردات باید با ذینفعان مختلفی از جمله مشتریان، ارائهدهندگان خدمات حمل و نقل، سازمانهای دولتی و غیره ارتباط داشته باشد. مهارت در برقراری ارتباط شفاف و مؤثر برای پیشگیری از بروز کجفهمی، ضروری است. کارشناس بازرگانی باید از اینکه همه افرادی که با آنها در ارتباط است منظورش را درک میکنند مطمئن شود. از همه مهمتر، باید بتواند بهخوبی به صحبتهای دیگران گوش داده و منظور گفتههای آنها را دریافت کند.
توانایی مدیریت استرس
مدیران صادرات و واردات معمولاً باید تحت شرایط پراسترس تصمیمهای سریعی بگیرند. برای مثال ممکن است ترخیص کالا با تأخیر مواجه شود، محموله دچار خرابی و آسیب شود یا پرداختها طبق برنامه انجام نشده باشند. همه اینها میتواند منجر به استرس زیادی برای او و مشتریان سازمان شود. از طرفی تحت چنین شرایطی فرد باید تصمیمهای سریعی برای عبور از موقعیت پیشآمده بگیرد. به همین دلیل است که توانایی حفظ آرامش و ارزیابی تصمیمها در میانه بحران یک مهارت ارزشمند برای کارشناس بازرگانی به حساب میآید.
تفاوت بازرگانی داخلی و خارجی چیست؟
بازرگانی خارجی به فرایند مبادله کالاها و خدمات میان کشورهای مختلف اطلاق میشود. بازرگانی داخلی به معنی فروش کالاها و خدمات در داخل مرزهای یک کشور است. تفاوتهای زیادی میان تجارت داخلی و خارجی وجود دارد، بااینحال اصول آنها با هم فرقی ندارد.
یکی از مهمترین این تفاوتها، هزینه است. هزینه بازرگانی بینالمللی تفاوت زیادی با هزینههای بازرگانی داخلی داشته و بالاتر است. یکی از دلایل این موضوع بحث زمان است. زمانی که برای حمل و نقل کالاها از طریق دریا یا هوایی انجام میشود بسیار بالا است. همچنین در مرزها معمولاً زمان زیادی برای بررسی محمولهها و پرداختهای گمرکی تلف میشود. البته امروزه با پیشرفت فرایندهای لجستیکی بسیاری از این مشکلات در حال ازبینرفتن هستند.
شاید به نظر برسد صادرات و واردات کالا میتواند روی تولید داخلی و فروش کالاها در داخل کشور اثر منفی بگذارد. بااینحال این موضوع همیشه هم درست نیست. بسیاری از کشورها مواد اولیه موردنیاز برای تولید داخلی خود را از سایر کشورها وارد میکنند و از این موضوع سود میبرند. حتی تکنولوژیها و خدمات مبادله شده میان کشورهای مختلف نیز میتواند به سودآوری کسبوکارها کمک کند. همچنین بازرگانی خارجی باعث تشویق کشورها به همکاری با یکدیگر میشود.
بازرگانی داخلی به معنی مبادله کالاها درون مرزهای یک کشور است و میتوان آن را به دو بخش خردهفروشی و کلان تقسیم کرد. بازرگانی داخلی در سطح کلان، به معنی خرید عمده کالاها از تولیدکنندگان داخلی و فروش آنها به کسبوکارهای داخلی است.
مهمترین تفاوتهای بازرگانی داخلی و خارجی را میتوان به صورت زیر دستهبندی کرد:
- حوزه فعالیت: بازرگانی داخلی در داخل مرزها فعالیت میکند و فعالیتهای بازرگانی خارجی در سطح جهان گسترده است.
- واحد پول متفاوت: بازرگانی خارجی با واحدهای پول مختلفی سروکار دارد و تغییر در نرخ تبدیل ارز میتواند سودآوری کسبوکار را تحتتأثیر قرار دهد.
- سیاستها و مقررات: کسبوکارهایی که وارد حوزه بازرگانی خارجی میشوند با مقررات، سیاستها، مالیاتها و ممیزیهای مختلفی از جانب کشورهای مختلف روبرو هستند.
- بازار هدف و مشتریان: تحقیقات بازار و مطالعه درباره مشتریان در بازرگانی داخلی بسیار سادهتر است. تفاوتهای فرهنگی و زبانی در تحقیقات بازار در مقیاس جهانی میتواند یک مانع بزرگ باشد.
- لجستیک و حمل و نقل: مبادله کالا با کشورهای خارجی ریسک بالایی از نظر حمل و نقل و لجستیک دارد. برای مثال پیچیدگیهای مربوط به قوانین اینکوترمز میتواند چالشهایی را برای صادرکنندگان و واردکنندگان به همراه داشته باشد.
درآمد کارشناس بازرگانی چقدر است؟
حقوق دریافتی کارشناس بازرگانی بسته به نوع صنعت، اندازه سازمان، میزان سابقه کار متقاضی شغل، مهارتها و سایر عوامل اثرگذار، متفاوت است. بااینحال حقوق دریافتی در این موقعیت شغلی نسبت به سایر موقعیتهای شغلی مشابه بالاتر است. علت این مسئله هم حساسیت و البته اثرگذاری بالای افراد شاغل در این شغل است. برای مثال میانگین حقوق دریافتی یک کارشناس بازرگانی در آمریکا در سال ۲۰۲۱، حدود $44,201 بوده است. همچنین میانگین حقوق دریافتی افراد در گروه شغلی بازرگانی و تجارت در ایران (سال ۱۴۰۰) بهصورت زیر بوده است:
درآمد گروه شغلی تجارت و بازرگانی در تهران
- میانگین دریافتی کارمند: 4 میلیون و 200 هزار تومان
- میانگین دریافتی کارشناس: 5 میلیون تومان
- میانگین دریافتی کارشناس ارشد: 7 میلیون و 100 هزار تومان
- میانگین دریافتی مدیر: 11 میلیون و 100 هزار تومان
درآمد گروه شغلی تجارت و بازرگانی در سایر شهرهای ایران
- میانگین دریافتی کارشناس بازرگانی و تجارت در شهرهای بزرگ در سال ۱۴۰۰، 5 میلیون تومان و در شهرهای کوچک 4 میلیون و 700 هزار تومان بوده است.
جمعبندی
در این مقاله به بررسی شغل کارشناس بازرگانی و وظایف او پرداختیم. کارشناس بازرگانی در یک سازمان وظیفه برنامهریزی و هدایت امور مربوط به تجارت داخلی و خارجی، مبادله کالاها و خدمات، برنامهریزی مالی، لجستیک و پرداختها را به عهده دارد. کارشناس بازرگانی داخلی به انجام امور مربوط به تبادل کالا و خدمات در داخل مرزهای کشور مشغول است. درحالیکه کارشناس بازرگانی خارجی مسئولیتهای بیشتری به عهده داشته و امور مربوط به تبادل کالا و خدمات را در خارج از مرزهای کشور دنبال میکند. هرکدام از حوزههای بازرگانی و تجارت چالشهای خاص خود را دارند. بااینحال بازرگانی خارجی به علت حوزه گسترده فعالیت، چالشهای مربوط به حمل و نقل و لجستیک، قوانین پیچیده تجاری، دشوار بودن تحقیقات بازار و مسائل مالی، فعالیت چالشبرانگیزتری است.