پاییز یکی از شاعرانهترین تصویرهای ادبیات فارسی است؛ فصل خزان، باران، برگریزان و دلتنگی که از مولانا و حافظ تا اخوان ثالث، فروغ، شاملو، سهراب سپهری و شمس لنگرودی به شکلهای مختلف وارد شعر شده است.
در این مجموعه، شعر پاییز را در چند دسته پیدا میکنید: شعرهای کوتاه، شعر شاعران مشهور، شعر نو، شعر عاشقانه، شعر مناسب مدرسه و ترانههای پاییزی. ساختار مطلب در مهر ۱۴۰۵ بازبینی شده تا پیدا کردن شعر موردنظر سادهتر باشد.
شعر پاییز از شاعران مشهور ایرانی
اگر عبارتهایی مثل «شعر پاییز مولانا»، «شعر پاییز فروغ»، «شعر پاییز شاملو» یا «شعر پاییز سهراب» را جستوجو کردهاید، این بخش نقطه شروع خوبی است. برای شاعران معاصر تازهاضافهشده، بهجای بازنشر کامل آثار، فقط بخش کوتاهی از شعر و توضیحی درباره جایگاه پاییز در آن آمده است.
| شاعر | اثر یا بخش پیشنهادی | حالوهوای پاییزی |
|---|---|---|
| مولانا | غزل «ای باغبان…» | خزان، پژمردگی و دگرگونی باغ |
| مهدی اخوان ثالث | باغ بیبرگی | پاییز بهعنوان تصویر مرکزی شعر |
| فروغ فرخزاد | اندوهپرست | پاییز، ملال و شور درونی |
| احمد شاملو | فصل دیگر | توفان رنگهای پاییزی در برابر سرمای درون |
| سهراب سپهری | همسطر، همسپید | پاییز در یک تصویر فلسفی و مینیمال |
| هوشنگ ابتهاج (سایه) | پاییز | باران، غم و شبهای خزان |
| شمس لنگرودی | دستهای تو بود | فقدان و ناپدیدشدن برگها |
| حافظ | غزل ۱۹؛ اشاره به باد خزان | خزان بهعنوان بخشی از چرخه زندگی |
شعر در مورد پاییز از مولانا؛ «ای باغبان…»
این ابیات آغاز غزل شماره ۱۷۹۴ دیوان شمساند و یکی از روشنترین نمونههای شعر کلاسیک فارسی با تصویر مستقیم خزان هستند.
منبع تطبیق: گنجور؛ غزل ۱۷۹۴ دیوان شمس
باغ بیبرگی؛ شعر پاییز اخوان ثالث

خزانی؛ مهدی اخوان ثالث
اندوهپرست؛ شعر پاییز فروغ فرخزاد

شعر پاییز شاملو؛ «فصلِ دیگر»

شاملو در «فصل دیگر» از پاییز بهعنوان تصویری درخشان و رنگارنگ یاد میکند و آن را مقابل سرمای درونی شعر قرار میدهد. شعر در سال ۱۳۴۹ سروده شده است.
منبع : وبسایت رسمی احمد شاملو
شعر پاییز سهراب سپهری؛ «همسطر، همسپید»

در «همسطر، همسپید» از مجموعه «ما هیچ، ما نگاه»، پاییز بخشی از فضای تصویری و فلسفی شعر است؛ نه صرفاً یک توصیف فصل.
شعر پاییز هوشنگ ابتهاج (سایه)

این شعر با عنوان «پاییز» در مجموعههای آنلاین اشعار سایه بهطور گسترده بازنشر شده است. برای جلوگیری از اختلاف نسخهها، در اینجا فقط مطلع مشهور آن آمده است.
دستهای تو بود؛ شعر پاییز شمس لنگرودی

غزل حافظ با اشاره به خزان
سینمای خزان؛ شهریار

اجاق سرد؛ نیما یوشیج

پاییز کوچک من؛ حسین منزوی

شعر پاییز کوتاه؛ تکبیت و شعرهای جمعوجور
برای کپشن، استوری، تکلیف مدرسه یا وقتی دنبال یک شعر در مورد پاییز کوتاه هستید، این قطعهها سریعتر و کاربردیترند.
کلبهای چوبی
پائیز بهاری است که عاشق شده است
درختها چه زود به گریه میافتند!
پاییز را سرد نبودن نکن
پاییز حدیث کوچ برگی سرخ است
منطقِ پاییز
پاییز شدم
چون برگی پژمرده
تنها چند برگ دیگر
پاییز من!
مثل یک باران پاییزی
پاییز که میشود
پاییز شد که خاطرهها دورهام کنند
اي باد چه در گوش طبیعت گفتی؟
آبرویِ پاییز
شعر نو درباره پاییز
در شعر معاصر، پاییز فقط یک فصل نیست؛ گاهی تصویر تنهایی است، گاهی تغییر و گاهی بهانهای برای حرفزدن از خاطره، فقدان و گذر زمان. نمونههای زیر از شعرهای نو و معاصرِ موجود در نسخه قبلی مقاله حفظ شدهاند.
دوستت دارم

در برابر همهی دستهایش که گشوده است

تو را در کوهستان به خاطر میآورم

پاییز آمد

بهار من

برگهایم ریخت بر روی زمین یعنی درخت
تب ِ پاییز
برگها از شاخه میافتند و تنها میشوند
پاییز است، پاییز است حالا
وقتی خزان میرسد
چیزی که ویرانمان میکند پاییز نیست
شعر عاشقانه پاییزی
ترکیب پاییز و عشق یکی از پرتکرارترین تصویرهای شعر معاصر است؛ از باران و برگریزان تا انتظار و خاطره. اگر دنبال شعر پاییزی عاشقانه هستید، این بخش مناسبتر است.
بگذار شکوفه دهد دست هایم
باز پاییز برای تو نبارم سخت است
این برگهای زرد به خاطر پاییز نیست که از شاخه میافتند

دو قدم مانده به پاییز، دلم میلرزد
اردیبهشتی هم که باشی اهل پاییزی
اگر پاییز نبود
باد پاییز وزید و دل ما عاشق شد
شعر در مورد پاییز و مدرسه
برای دانشآموزان بهتر است شعر کوتاه، ساده و قابلفهم باشد. چهار نمونه زیر برای استفاده در فعالیت کلاسی، روزنامه دیواری یا ایدهگرفتن برای تکلیف مدرسه نوشته شدهاند و به شاعر دیگری نسبت داده نشدهاند.
شعر کوتاه پاییز برای ابتدایی
شعر در مورد پاییز و مدرسه
بوی بازی های راهِ مـــدرسه
بوی ماه مهر… ماهِ مهـــربان
بوی خورشیـدِ پگاهِ مدرســه
شعر کودکانه درباره برگهای پاییزی
شعر ساده برای انشای پاییز
ترانه و شعر پاییزی
پاییز در ترانههای فارسی هم حضور پررنگی دارد. در نسخه فعلی چطور، «هر روز پاییزه» با شعر حسین صفا و صدای محسن چاووشی وجود داشت؛ فایل صوتی همان نسخه حفظ شده و ویدیوی جدیدی به صفحه اضافه نشده است.
ترانه «هر روز پاییزه»؛ حسین صفا با صدای محسن چاووشی

ترانه «هر روز پاییزه» یکی از شناختهشدهترین ترانههای پاییزی معاصر است. فایل صوتی موجود در نسخه قبلی مقاله حفظ شده است.
هم دیدنی بودی، هم خواستنی بودیهم چیدنی بودی، هم باغچه مون گل داشتزنجیر می خواستم، دستتاتو بخشیدیاز من تا اون دستا، هر دره ای پل داشتپل بود اما ریخت، گل بود اما مردعمر منم قدِّ عشقت تحمل داشتهر روز پاییزه هر هفته پاییزههر ماه پاییزه هر سال پاییزهپنهونم از چشمات، ماه پس ابرممن کاسه صبرم، این کاسه لبریزهآروم نمی گیرم، از دست زنجیرمبی عشق می میرم، من روز دیدارماز دوستی پُر من، از دوست دلخور منآجر به آجر من، من پشت دیوارملعنت به این دیدار، لعنت به این دیوارلعنت به این آوار، من زیر آوارمهر روز پاییزه، هر هفته پاییزههر ماه پاییزه، هر سال پاییزه
سوالات متداول درباره شعر پاییز
شعر معروف مولانا درباره پاییز کدام است؟
غزل شماره ۱۷۹۴ دیوان شمس با مصرع «ای باغبان ای باغبان آمد خزان آمد خزان» یکی از روشنترین نمونههای شعر مولانا درباره خزان است.
شعر پاییز فروغ فرخزاد چیست؟
«اندوهپرست» از دفتر «دیوار» با عبارت مشهور «کاش چون پاییز بودم» یکی از شناختهشدهترین شعرهای پاییزی فروغ فرخزاد است.
احمد شاملو درباره پاییز چه شعری دارد؟
شعر «فصل دیگر» از احمد شاملو تصویری مستقیم از پاییز دارد و در بخشی از آن از «توفان رنگ و رنگ» پاییز یاد میشود.
شعر پاییز سهراب سپهری کدام است؟
در شعر «همسطر، همسپید» از مجموعه «ما هیچ، ما نگاه»، سهراب سپهری تصویر کوتاه و ماندگاری از پاییز ارائه میکند.
آیا حافظ شعر مستقلی درباره پاییز دارد؟
غزل مشهور «ای نسیم سحر…» سراسر درباره پاییز نیست، اما بیت «حافظ از باد خزان در چمن دهر مرنج…» یکی از شناختهشدهترین اشارههای حافظ به خزان است.
برای مدرسه چه شعر کوتاهی درباره پاییز مناسب است؟
برای دبستان و فعالیتهای کلاسی، شعرهای چهارمصراعی با واژههای ساده مثل مهر، باران، برگ زرد و مدرسه مناسبترند. در همین مقاله چند نمونه تألیفی کوتاه آمده است.
بهترین شعر پاییز از نظر شما کدام است؟
از «باغ بیبرگی» اخوان تا «اندوهپرست» فروغ و غزل خزان مولانا، تصویر پاییز در شعر فارسی شکلهای بسیار متفاوتی دارد. شما کدام شعر یا کدام شاعر را بیشتر با حالوهوای پاییز پیوند میدهید؟ در بخش دیدگاهها بنویسید.

