رمضان سال ۱۳۸۷ بود. شبها، بعد از افطار، خانوادهها پای شبکه سه مینشستند تا ببینند بر سر ارث پدرِ تازهدرگذشته چه میآید. سریال «بزنگاه» را رضا عطاران کارگردانی کرده بود و در میان بازیگرانش، جوان ۲۸ سالهای بود که خیلیها هنوز اسمش را نمیدانستند: عباس جمشیدیفر.
هجده سال بعد، این دو نفر دوباره در یک قاب کنار هم ایستادهاند؛ در کمدی «خانوم والده» که از ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ روی پرده سینماهاست. سانسهای اولین روزها اعلام شده و خرید بلیط فیلم خانم والده از آی تیکت برای سینماهای سراسر کشور برای تماشای کمدی دیگر از این دو بازیگر امکان پذیر است. اما شگفتانگیزترین بخش ماجرا چیز دیگری است: موضوع دعوا، هنوز همان است: ارث.
«بزنگاه»؛ جایی که این داستان شروع شد
«بزنگاه» در رمضان ۱۳۸۷ از شبکه سه پخش شد؛ به کارگردانی رضا عطاران و بر اساس فیلمنامهای از سروش صحت و ایمان صفایی. قصه با مرگ پدر خانواده آغاز میشد و بعد، کشمکش فرزندان بر سر میراث او خانه و نانوایی موتور تمام موقعیتهای کمدی سریال بود. ماجرا وقتی پیچیدهتر میشد که معلوم میشد پدر پیش از مرگ خانه را فروخته و کسی از آن خبر نداشته است.
عطاران در این سریال نقش نادر پرور را بازی کرد و در کنارش چهرههایی مثل حمید لولایی، مرجانه گلچین، علی صادقی و غلامرضا نیکخواه حضور داشتند.
یک نکته «بزنگاه» را در کارنامه عطاران خاص میکند: این اثر، آخرین سریالی است که او برای تلویزیون کارگردانی کرد. پس از آن، مسیر عطاران بهطور کامل به سمت سینما و بعدها شبکه نمایش خانگی چرخید.
نقش «سعید» و مردی که با همان نقش دیده شد
عباس جمشیدیفر در «بزنگاه» نقش سعید را بازی کرد؛ یکی از نخستین همکاریهایش با رضا عطاران. او آن سالها بازیگری تئاتری بود که تازه داشت راهش را به تلویزیون باز میکرد و همین نقش، نامش را میان مخاطبان جا انداخت.
مسیر بعدی او هم مسیر کمی نبود: از کمدی تلویزیونی تا نقش کاملاً جدی «اخوان» در فصل اول «زخم کاری» که تحسین منتقدان را گرفت و نشان داد ظرفیتش به طنز محدود نمیشود.
پنج بار در یک قاب؛ کارنامه مشترک دو بازیگر
خیلیها «فیلم خانوم والده» را دیدار دوباره بعد از «بزنگاه» میدانند، اما کارنامه مشترک این دو بازیگر پرتعدادتر از چیزی است که به نظر میرسد:
اثر | سال | نسبت دو بازیگر |
|---|---|---|
خروس جنگی | ۱۳۸۶ | هر دو بازیگر، به کارگردانی مسعود اطیابی |
بزنگاه | ۱۳۸۷ | عطاران کارگردان و بازیگر، جمشیدیفر در نقش سعید |
شیشلیک | ۱۳۹۹ | عطاران در نقش هاشم، جمشیدیفر در نقش همکارش |
اجل معلق | ۱۴۰۴ | هر دو بازیگر، در شبکه نمایش خانگی |
خانوم والده | ۱۴۰۵ | هر دو در قلب موقعیت اصلی قصه |
و حالا جالبترین بخش ماجرا: «خروس جنگی» داستان زن و شوهری بود که تصمیم میگیرند مدتی جایشان را با هم عوض کنند. یعنی نخستین فیلمی که این دو نفر در آن کنار هم بودند، دقیقاً روی همان ایدهای سوار بود که امروز موتور «خانوم والده» است: آدمی که مجبور میشود جای دیگری بایستد و نقش دیگری بازی کند.
مسیر این همکاری اما خط صافی نبوده. اواخر دهه ۸۰ رابطهشان کاملاً نابرابر بود؛ عطاران کارگردانی جاافتاده و جمشیدیفر بازیگر جوانی که تازه از تئاتر آمده بود. در «شیشلیک» جمشیدیفر هنوز نقشی فرعی داشت. تازه در «اجل معلق» بود که هر دو در موقعیتی برابر مقابل هم ایستادند — و همان نقطه عملاً آزمایشگاه «خانوم والده» شد، چون تهیهکننده و نویسنده آن سریال، سیدابراهیم عامریان و حمزه صالحی، دقیقاً همان دو نفری هستند که پشت «خانوم والده» ایستادهاند.
حالا ایستگاه پنجم رسیده و تفاوت مهمش این است که جمشیدیفر دیگر در حاشیه نیست؛ او مثل عطاران در دل موقعیت اصلی فیلم قرار دارد و هر دو ناچار به تغییر ظاهر شدهاند.
«خانوم والده» چه قصهای دارد؟
فیلم با دو برادر شروع میشود که زیر بار بدهی کمر خم کردهاند و راه نجاتی نمیبینند. در همین بنبست، خبر یک ارثیه غیرمنتظره به آنها میرسد؛ اما ارث، همانطور که در «بزنگاه» هم دیدیم، هیچوقت ساده به دست نمیآید. شرطی سر راه است که برادرها را وادار میکند ظاهرشان را عوض کنند و در قامت شخصیتهایی زنانه ظاهر شوند. عنوان فیلم هم از دل همین ماجرا بیرون آمده: «والده» یعنی مادر.
از اینجا به بعد، قصه وارد قلمروی آشنای کمدی موقعیت میشود؛ جایی که هر دروغ تازه برای پوشاندن دروغ قبلی ساخته میشود و هر بار نجات، به گرفتاری بزرگتری ختم میشود
پشت این ایده، تیمی جمع شده که کمکار نیست: کارگردانی سهیل موفق، فیلمنامه حمزه صالحی و تهیهکنندگی سیدابراهیم عامریان. طراحی گریم را هم عبدالله اسکندری بر عهده داشته در کنار عطاران و جمشیدیفر، شبنم قربانی، ایمان صفا، گیتی قاسمی، رضا توکلی و غلامرضا نیکخواه هم در این فیلم حضور دارند.
قرینه عجیب دو قصه بزنگاه و خانم والده
بیشتر گزارشها حضور دوباره این دو بازیگر را صرفاً یک «نوستالژی» توصیف کردهاند. اما وقتی دو قصه را کنار هم بگذارید، چیز جالبتری پیدا میشود:
بزنگاه (۱۳۸۷) | خانوم والده (۱۴۰۵) | |
|---|---|---|
نقطه شروع قصه | مرگ پدر و دعوا بر سر ارث | رسیدن یک ارثیه غیرمنتظره |
گره اصلی | پولی که پیدا نمیشود | ارثی که بهراحتی به دست نمیآید |
جایگاه عطاران | کارگردان و بازیگر | فقط بازیگر |
رسانه | تلویزیون، ماه رمضان | پرده سینما، شهریور |
یعنی این دو بازیگر پس از ۱۸ سال، سر همان میز برگشتهاند؛ فقط اینبار بهجای دعوا بر سر خانه پدری، باید برای رسیدن به ارثیه ظاهرشان را عوض کنند.
و یک جزئیات کوچک که کمتر کسی به آن توجه کرده: غلامرضا نیکخواه، از بازیگران «بزنگاه»، در فهرست بازیگران «خانوم والده» هم دیده میشود. پس دقیقتر که نگاه کنیم، این دیدار دوباره فقط دونفره نیست.
۱۸ سال فاصله؛ چه چیزی تغییر کرده است؟
مهمترین تفاوت این است که در «بزنگاه»، عطاران پشت دوربین هم بود و قصه را خودش میساخت. در «خانوم والده» او فقط بازیگر است؛ کارگردانی بر عهده سهیل موفق و فیلمنامه نوشته حمزه صالحی است.
این یعنی کیفیت کار، اینبار به هماهنگی یک تیم بستگی دارد، نه به سلیقه شخصی عطاران — و همانطور که گفته شد، این تیم در «اجل معلق» یکبار امتحانش را پس داده است.
تفاوت دوم، جنس مخاطب است. «بزنگاه» سریالی خانوادگی برای شبهای رمضان بود و مخاطبش رایگان پای تلویزیون مینشست. «خانوم والده» باید مخاطب را متقاعد کند از خانه بیرون بیاید و بلیت بخرد. این معیار سختگیرانهتری است.
احتمال بازگشتنوستالژیک در فیلم سینمایی خانم والده؟
بازگشت یک زوج محبوب همیشه شمشیر دولبه است. تجربه سینما نشان داده تماشاگری که با خاطره وارد سالن میشود، ناخودآگاه اثر تازه را با نسخه ذهنی خودش مقایسه میکند و خاطره، همیشه در ذهن بهتر از واقعیت است.
توصیه عملی: «خانوم والده» را بهعنوان یک کمدی مستقل ببینید این دو اثر قرار نیست شبیه هم باشند؛ تنها نقطه اشتراکشان دو بازیگر و یک موتور داستانی مشترک است. و یک توصیه دیگر: کمدی را در سالن شلوغ ببینید. خنده مسری است و فیلمهایی از این جنس در سالن نیمهخالی، نصف تأثیرشان را از دست میدهند.
سوالات متداول
۱. سریال بزنگاه مربوط به چه سالی است؟
«بزنگاه» در رمضان سال ۱۳۸۷ از شبکه سه پخش شد؛ به کارگردانی رضا عطاران و نویسندگی سروش صحت و ایمان صفایی.
۲. عباس جمشیدیفر در بزنگاه چه نقشی داشت؟
او نقش «سعید» را بازی کرد. این نخستین همکاری او با رضا عطاران بود.
۳. عطاران و جمشیدیفر در چه آثاری با هم بازی کردهاند؟
«خروس جنگی» (۱۳۸۶)، «بزنگاه» (۱۳۸۷)، «شیشلیک» (۱۳۹۹)، «اجل معلق» (۱۴۰۴) و حالا «خانوم والده» (۱۴۰۵).
۴. خانوم والده کی اکران میشود و بلیتش را از کجا بخریم؟
از ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ در سینماهای سراسر کشور. سانسها و بلیت در سامانه آیتیکت در دسترس است.
جمعبندی
بعضی همکاریها با تمرین ساخته نمیشوند؛ با تکرار ساخته میشوند. عطاران و جمشیدیفر از اواخر دهه ۸۰ تا امروز پنج بار در یک قاب قرار گرفتهاند و «خانوم والده» تازهترین و مهمترین ایستگاه این مسیر است.
اینکه این دیدار دوباره روی پرده سینما هم جواب میدهد یا نه، فقط در سالن معلوم میشود. سانس سینمای نزدیک خود را در آیتیکت ببینید و پیش از پر شدن ردیفهای میانی، بلیت «خانوم والده» را رزرو کنید.