نشانه‌های والدین سمی چیست؟ ۱۵ رفتار سمی و نحوه برخورد صحیح با آنها

6

رابطه هیچ‌کس با والدین خودش یا همسرش کامل و بدون نقص نیست. اگر خوش‌شانس باشید، در بیشتر مواقع رابطه خوبی با والدین‌تان دارید. متأسفانه افرادی که والدینی سمی دارند، شانس داشتن چنین رابطه‌ای را ندارند. هرقدر هم که تلاش کنید، نمی‌توانید یک رابطه سالم و بر مبنای احترام متقابل با افرادی داشته باشید که ازنظر احساسی مشکل دارند. در این مقاله می‌خواهیم نشانه‌های والدین سمی را بشناسیم. با ما همراه باشید.

والدین سمی

اصطلاح والدین سمی کمی مبهم است و احتمالا هرکدام از ما تعریف متفاوتی برای آن داریم. اغلب، والدین ازخودراضی، دارای اختلالات روانی، سوءاستفاده‌گر، ازنظر احساسی نابالغ و معتاد به الکل یا موادمخدر را به‌عنوان والدین سمی می‌شناسیم.

کودکان حتی آنهایی که والدین سمی دارند، تصور می‌کنند همه پدر و مادرها شبیه به هم هستند. آنها چون هیچ مبنایی برای مقایسه ندارند، فکر می‌کنند خانواده‌های دیگر هم مانند خانواده آنها با قوانین ناکارآمد اداره می‌شوند و همه والدین بی‌رحم، غیرقابل‌دسترس یا کنترل‌کننده‌اند؛ ولی درنهایت متوجه می‌شوند که والدینی که ازنظر احساسی و روحی سالم‌اند، به احساسات کودکانشان توجه و آنها را تشویق می‌کنند تا به‌دنبال رؤیاهایشان بروند، برای اشتباهاتشان معذرت‌خواهی می‌کنند و به‌شکلی محترمانه درباره مشکلات صحبت می‌کنند. اینجاست که متوجه می‌شوند پدر یا مادرشان متفاوت‌اند.

والدین سمی درد و رنج و مشکلات روحی زیادی برای کودکان خود ایجاد می‌کنند. خبر خوب این است که می‌توان بر اثرات منفی والدین سمی غلبه کرد. اولین گام در این راه این است که نشانه‌های والدین سمی را بشناسیم و با مشکلات احساسی و دلایل ناکارآمدی آنها آشنا شویم.

نشانه‌های والدین سمی

یکی از نشانه‌های والدین سمی کنترل‌گر بودن است - نشانه های والدین سمی

در ادامه به نشانه‌های والدین سمی اشاره می‌‌کنیم:

۱. والدین سمی خود‌مدار هستند و گنجایش کمی برای همدلی دارند: آنها همیشه نیازهای خود را در اولویت قرار می‌دهند و احساسات و نیازهای دیگران را در نظر نمی‌گیرند. آنها به این فکر نمی‌کنند که رفتارشان چه اثری بر دیگران دارد و به‌سختی می‌توانند احساسات دیگران را درک کنند.

۲. بی‌ادب هستند: آنها نمی‌توانند حتی ذره‌ای به شما احترام بگذارند و با ادب و مهربانی رفتار کنند.

۳. ازنظر احساسی واکنش‌پذیر هستند: والدین سمی اغلب نمی‌توانند احساساتشان را کنترل کنند. آنها غیرقابل‌پیش‌بینی هستند و همه‌چیز را بیش از اندازه بزرگ می‌کنند.

۴. کنترل‌گر هستند: آنها می‌خواهند به شما بگویند چه کاری باید انجام دهید و چه زمانی و چگونه باید آن را انجام دهید.

۵. خشمگین هستند: آنها خشن و پرخاشگر هستند یا پرخاشگری منفعل دارند و شما را با گوشه‌وکنایه‌های زیرلب، عمدی فراموش‌کردن مسائل یا با قهرکردن آزار می‌دهند.

۶. ایرادگیر هستند: هر کاری که می‌کنید، پدر یا مادر سمی هرگز از شما راضی نمی‌شوند. آنها در همه‌چیز عیب و ایرادی پیدا می‌کنند.

۷. حیله‌گر هستند: با تغییردادن واقعیت سعی می‌کنند خودشان را خوب جلوه بدهند. آنها از احساس گناه، انکار و ناچیزشمردن برای رسیدن به خواسته‌هایشان استفاده می‌کنند.

۸. سرزنش‌گر هستند: آنها مسئولیت رفتار و نقش‌ خود را در ناکارآمدی خانواده نمی‌پذیرند و همه تقصیرها را به گردن شما می‌اندازند.

۹. پرتوقع هستند: آنها از شما انتظار دارند تا همه‌ کارهایتان را کنار بگذارید و فقط به نیازهای آنها رسیدگی کنید. توجهی به شما، برنامه ریزی ها و نیازهایتان ندارند؛ فقط خودشان اهمیت دارند و شما باید هر کاری از دستتان برمی‌آید، برای نجات آنها انجام دهید.

۱۰. مایه آبروریزی هستند: رفتار ناشایستی دارند؛ برای نمونه لطیفه‌‌های نامناسب تعریف می‌کنند، وارد مشاجره‌های فیزیکی می‌شوند و شوخی‌های ناشایست می‌کنند و درکل طوری رفتار می‌کنند که خجالت می‌کشید آنها را به‌عنوان والدین‌تان معرفی کنید.

۱۱. بی‌رحم هستند: والدین سمی کارهایی می‌کنند و چیزهایی می‌گویند که به‌شدت بی‌رحمانه‌اند. آنها شما را مسخره می‌کنند، شما را با اسامی ناشایست صدا می‌کنند، نقطه‌ضعف‌های شما را خاطرنشان می‌کنند و عمدا موضوعاتی را پیش می‌کشند که به آنها حساس هستید.

۱۲. حریم را رعایت نمی‌کنند: آنها در مسائل شخصی شما دخالت می‌کنند و نمی‌پذیرند که شما فردی بالغ و کاملا مستقل هستید. آنها می‌خواهند مسائل شخصی زندگی شما را بدانند، به حریم خصوصی تان احترام نمی‌گذارند، ایمیل‌هایتان را باز می‌کنند، بدون دعوت به خانه‌‌تان می‌آیند، بدون اینکه از آنها بخواهید، نصیحت‌تان می‌کنند و در تربیت فرزندان تان دخالت می‌کنند.

۱۳. شما را درگیر می‌کنند: والدین سمی اعتمادی ناسالم به شما دارند. آنها اطلاعات شخصی زیادی (مثلا اسرار و مشکلات زندگی زناشویی‌شان) را با شما در میان می‌گذارند و انتظار دارند مهم‌ترین منبع پشتیبانی احساسی برای آنها باشید.

۱۴. همیشه با شما رقابت می‌کنند: نه‌تنها همیشه می‌خواهند حق داشته باشند، بلکه به‌گونه‌ای رفتار می‌کنند که گویی رقیب شما هستند؛ بنابراین به‌جای اینکه برای موفقیت شما خوش‌حال باشند، تلاش می‌کنند آن را ناچیز بشمرند یا شما را نادیده بگیرند.

بزرگ شدن با والدین سمی اثرات منفی بر زندگی شما می‌گذارد - نشانه های والدین سمی

۱۵. وقتی با آنها وقت می‌گذرانید، با آنها حرف می‌زنید یا به آنها فکر می‌کنید، احساس بدی دارید: آخرین نشانه والدین سمی به احساسی که شما به آنها دارید، مربوط می‌شود و نه به کارهایی که آنها انجام می‌دهند. وقتی والدین سمی‌‌تان را می‌بینید، حالتان بد می‌شود. از حرف‌زدن با آنها وحشت دارید و حتی فکرکردن به آنها باعث می‌شود بدنتان منقبض و دلتان آشوب شود. شاید دوباره خاطرات بدتان را به یاد بیاورید. انرژی منفی آنها به همه کارهای شما صدمه می‌زند. اگر با والدین سمی بزرگ شده باشید، احتمالا تشویق نشده‌اید که احساسات خودتان را داشته باشید و احتمالا متوجه آنها نمی‌شوید؛ پس حتما به احساساتتان توجه کنید و دقت کنید که آیا والدین‌تان خشم، ناراحتی، احساس گناه یا احساسات منفی دیگری را در شما بیدار می‌کنند یا خیر.

آگاهی به پذیرش منتهی می‌شود

اگر والدین سمی دارید، به خاطر داشته باشید که گناهی ندارید. هرقدر که بخواهند سرزنش‌تان کنند، شما هیچ تقصیری در این رفتار آنها ندارید. درک این نکته که والدین‌تان مشکلات مهمی دارند و تغییردادنشان ناممکن است، راه را برای پذیرش باز می‌کند و وقتی افراد را همان‌طور که هستند می‌پذیرید، خودتان را از قید تغییردادن آنها رها می‌کنید. فقط می‌توانید ناراحت باشید که رابطه خوبی با پدر و مادرتان ندارید.

پذیرش این نکته نقش مهمی در رسیدن به آرامش دارد؛ اما بازهم داشتن والدین سمی اضطراب‌آور و دشوار است و شما به راهکارهایی برای پذیرش والدین ناکارآمد نیاز دارید. در ادامه به چند راهکار که می‌توانند دراین‌زمینه به شما کمک کنند، اشاره می‌کنیم.

از والدین سمی فاصله بگیرید

در اینجا فاصله‌گرفتن ازلحاظ احساسی مدنظر است و نه دوری یا نزدیکی فیزیکی. این یعنی واکنش نشان ندهید، مسائل را به خود نگیرید و خود را مسئول نیازها، خواسته‌ها و احساسات دیگران ندانید. یکی از نشانه‌های والدین سمی این است که می‌توانند به‌راحتی شما را تحریک کنند؛ زیرا نقاط ‌ضعفتان را دقیقا می‌شناسند. شاید حتی اگر ازلحاظ فیزیکی نیز از آنها دور باشید، بازهم نتوانید به‌راحتی خود را ازنظر احساسی از آنها جدا کنید و مجبور شوید به رفتارهای آنها واکنش نشان دهید.

گاهی بعضی افراد به همین دلیل یا به‌خاطر کینه‌هایی که از کودکی در آنها مانده، کلا از خانواده‌ جدا می‌شوند. فاصله‌گرفتن در هر رابطه مسمومی مفید است؛ بااین‌حال همین‌طور که در بالا گفتیم، این جدایی فیزیکی شاید نتواند مشکلات را از پایه حل کند. در چنین مواقعی مشورت با روان‌کاو می‌تواند مفید باشد. شما می‌توانید با روان‌شناس مشورت کنید و هر بار که به دیدن پدر و مادرتان می‌روید، نکته‌هایی را که در جلسه‌های روان درمانی یاد گرفته‌اید، تمرین کنید.

قاطع باشید و برایشان حدومرز مشخص کنید

گاهی وقتی با والدین سمی زندگی می‌کنید، به‌سختی می‌توانید رفتاری سالم داشته باشید. شما احترام به حریم‌ها را در خانواده یاد می‌گیرید. شاید مشخص‌کردن حدومرز برای والدین‌تان کار دشواری باشد. شاید مادری داشته باشید که هر روز به شما زنگ می‌زند یا خواهر و برادری که معتاد است یا همیشه از شما پول می‌گیرد. اگر قوانین جدید برای خودتان وضع کنید، آنها مسلما مقاومت می‌کنند. شاید نتوانید این قوانین را به‌صورت شفاهی با آنها مطرح کنید و برای فهماندن این قوانین مجبور شوید از خانواده‌تان فاصله بگیرید؛ درهرحال باید در وضع این قوانین و عمل به آنها استوار باشید و به‌راحتی کوتاه نیایید.

چند نکته مهم درباره والدین سمی

والدین سمی شما را سرزنش می‌کنند - نشانه های والدین سمی

اصلاح رابطه با شما و رفتار و احساساتتان آغاز می‌شود. گاهی تنها کاری که می‌توانید انجام دهید، این است که روی خودتان کار کنید. این به این معنی نیست که پدر و مادرتان تغییر خواهند کرد؛ اما شما می‌توانید تغییر کنید. راه‌حل گاهی بخشیدن است و گاهی گفت‌و‌گو. وقتی با والدین سمی روبه‌رو هستید، باید چند نکته مهم را در نظر بگیرید:

۱. پدر و مادرتان مجبور نیستند اصلاح شوند تا شما حالتان خوب شود؛

۲. با جدایی فیزیکی از پدر و مادرتان آنها اصلاح نخواهند شد؛

۳. شما مانند پدر و مادرتان نیستید؛

۴. آن چیزهای آزاردهنده‌ای هم نیستید که پدر و مادرتان شما را به آنها متهم می‌کنند؛

۵. مجبور نیستید پدر و مادرتان را دوست داشته باشید؛

۶. شاید اعتیاد یا سوء‌استفاده‌های والدین‌تان شما را تحریک کند. برای آنها حدومرز بگذارید و فاصله‌گرفتن از آنها را تمرین کنید؛

۷. شما نمی‌توانید اعضای خانواده‌تان را تغییر یا نجات دهید؛

۸. متضاد عشق، بی‌تفاوتی است و نه نفرت یا خشم؛

۹. متنفربودن از فرد دیگر با دوست‌داشتن خودتان تداخل ایجاد می‌کند؛

۱۰. خشم یا کینه حل‌نشده به شما آسیب می‌زند.

اگر نتوانستید با نکاتی که در این مقاله به آنها اشاره کردیم، مشکلتان را با والدین سمی خود حل کنید، حتما با روان‌شناس مشورت کنید. اثر والدین سمی سالیان سال در شما باقی می‌ماند و بر زندگی فردی، عاطفی، اجتماعی و حتی رابطه‌ با فرزندانتان تأثیر می‌‌گذارد؛ پس احساساتتان را دست‌کم نگیرید و در اصلاح و بهبود آنها استوار باشید.


در ادامه بخوانید: ۷ عادتی که رابطه والدین و فرزندان را مستحکم‌تر می‌کند
رفتار درست با شریک عاطفی چگونه است؟
حق با کدام طرف است؟
جواب چنین سوالاتی را در این مجموعه بیابید.

منبع blogs.psychcentral psychologytoday
ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

6 دیدگاه
  1. H. می‌گوید

    سلام من ۱۳ سالمه و دانش آموز مدارس استعداد های درخشان هستم.
    راستش والدین من دقیقا اینطوری که شما میگید نیستند ولی بد جور من رو آزار میدند مخصوصا مادرم…
    مادر من همش به دنبال جلب توجه و شهرت و قدرته به بقیه خدمت میکنه ولی در اصل همه اینکارا رو برای شهرت خودش انجام میده…
    مادر من کلا یک آدم ظاهر ساز هست جلوی بقیه انقدر آدم خوبیه ولی توی خونه مثل سگ ها با ما رفتار میکنه.
    خواهرم خیلی از شبا گرسنه میره میخوابه و با این حال براش زیاد مهم نیست…
    صبح تا شب فقط روم داد میزنه…
    همیشه در حال عیب جویی و غیبت دیگرانه…
    مادر من از صبح تا شب سر کاره از اونجا هم که میاد یا فقط با گوشیه یا داد و بیداد…
    هر روز دعا میکنه ما بمیریم، فلج بشیم، توی زندگی حتی یک بار هم رنگ خوشی نبینیم….
    اصلا نمیزاره با تمرکز کامل درس بخونیم…
    از نظر اون ما کلا باید ترک تحصیل کنیم و صبح تا شب فقط کار های خونه رو انجام بدیم و بعد ازدواج کنیم بچه دار بشیم و تمام…
    از نظر مادرم زندگی یعنی همین¿!!
    ولی من اینطوری فکر نمیکنم زندگی نه درس خوندنه نه این چیزا! من زندگی رو یک چیز دیگه میدونم و اهداف بزرگی برای زندگی دارم و درس خوندن رو دوست دارم درس خوندن باعث عمیق شدن درکم میشه و‌… اگه من مدرسه میرم فقط با خاطر یادگیریه همین.
    معلم هام همیشه می گند استعداد های زیادی درون من نهفته ست راستش من به هر کاری دست بزنم و با شوق روش کار کنم بهترین میشه من به زمینه های زیادی علاقه دارم هنر ، تکنولوژی، روان و…
    ولی مامانم اصلا انگاری نمیخواد من استعداد های خودمو شکوفا کنم هی میگه ولی نمیخوام نویسنده بشی ولی میخوام مهندس بشی ولی نمیخوام…
    آینده منه چه ربطی به مامانم داره مگه مهم اینه که مامانم بخواد یا نه؟ مهم اینه که من چی میخوام.
    از خیلی از چیزا محرومم فقط به خاطر این که من یک دخترم؟!!
    بعضی وقتا طوری با من رفتار میکنه که انگار من ۲ سالمه و بعضی وقتا طوری که انگار من ۴۰ سالمه!!
    اصلا متعادل نیست!
    طوری که بعضی وقتا میبینم انگار منو خیلی دوست داره ولی چرا خیلی از اوقات انقدر بد باهام رفتار میکنه؟!
    مخصوصا یک هفته ست که کلا رد داده.‌..
    یعنی یک نفر دیگه جای من بود تا الان دووم نمی اورد مخصوصا توی این سن…
    والدین دوستان من اونقدر باهاشون خوب رفتار میکنن اونقدر به فکر بچه هاشونن که بعضی وقتا میگم کاش اونا مامان و بابای من بودند🥺❤️
    همش حس میکنم یک بار اضافه روی دوش دیگرانم مخصوصا یک بار اضافی روی دوش والدینم نمیخوام بقیه به خاطر من توی زحمت بیفتند سختی بکشند و…
    کاش میتونستم خودم برم تنهایی کارهامو انجام بدم مستقل باشم کار بکنم و خرجمو خودمو در بیارم از این قفس در بیام و آزاد باشم…
    چیزی که شاید میخوام همینه آزادی¿!
    😖💔
    به نظرتون باید چه کنم؟
    کمک کنید🥺🌹

    1. عرفان برقبانی می‌گوید

      سلام دوست گران‌قدر.
      ممنون که تجربه‌ت رو صادقانه با ما در میون گذاشتی. این‌که این‌قدر دقیق مسئله رو تحلیل کرده‌ای و مشکل رو یافته‌ای نشون می‌ده فرد تیزبین و بااراده و قوی‌ای هستی. این خیلی خوبه. شک نکن که می‌تونی از پس این مشکل بربیای و مدیریتش کنی تا بهت لطمه نزنه. پیشنهاد ما اینه که در وهلۀ اول مراقب خودت باشی و نذاری بیش‌ازحد به روح و روانت فشار بیاد. در قدم بعدی پیشنهادمون اینه که از مشاور یا فرد مورداعتماد کمک بگیری (اگه توی مدرسه مشاور هست ایشون گزینۀ خوبیه یا تماس با اورژانس اجتماعی «۱۲۳»). و در گام بعدی هم مطالعه. بهتره دراین‌مورد کتاب و مقاله بخونی تا برای مدیریت و تصمیم‌گیری اطلاعات و دانش داشته باشی. همین الان می‌تونی این سه مقالۀ ما رو بخونی:
      معرفی کتاب والدین سمی؛ شناخت آسیب‌های ناشی از برخورد نادرست والدین و درمان آن
      نشانه‌های رفتار سمی در اعضای نزدیک خانواده و و نحوه برخورد با آنها
      مهم‌ترین درس‌های زندگی قبل از ۲۰ سالگی؛ مخاطبان چطور و متخصصان چه می‌گویند؟
      ما توی «چطور» امیدواریم زود این مشکل رو برطرف کنی و بتونی همون‌جور که می‌پسندی زندگی کنی و شاد باشی. 🙂

  2. نسیم می‌گوید

    من والدینم ادمای بدی نیستن تو جامعه ولی خونواده ای دارم که فقط تحقیر میکنن مانع همه چی میشن چون دخترم نباید هیچ کاری کنم و فقط باید بشینم تو خونه پول درست حسابی هم ندارن یه لباس بخریم دلمون خوش شه نمیذارن برم سر کار که نیازامو برطرف کنم چون دخترم هیچ کاری نمیذارن بکنم . کسیو ندارم باش حرف بزنم برادرام که بد تر نه سر کار میرن نه کمک میکنن فقط دستور میدن و غر میزنن به پدر مادرم و همه . همیشه مقصر منم تو همه جمعا ادمو ضایع میکنن حتی پدرم جلوی همه با این که بیست و یک سالمه ضایم کرد و دعوام کرد حق هیچی ندارم مادرم فقط در حال کار کردنه نه نصیحت بلده نه بلده با آدم حرف بزنه که اروم شه فقط نمک ب زخم میپاشن همیشه هم دعوا تو خونست پدرمم که فقط بلده مردمو مسخره کنه و حرفشونو بزنه با اینکه همه خودشو گول میزنن و هر چی پول داشتیم دادیم به بقیه . نه راه پس دارم نه راه پیش تو این وضعیت کرونا یه ساله تو همچین خونه ای موندم و حتی دانشگاه هم باز نیست که برم یکم راحت باشم.

    1. مریم حسین‌پور می‌گوید

      سلام عزیزم. به نظر من بهتره با یه روانشناس صحبت کنید. برای اینکه در خانه ماندن به خاطر شرایط فعلی اذیتتان نکنه بهتره سرتون رو به کارهای مفید مثل کتاب خواندن گرم کنید

  3. ملیکا می‌گوید

    سلام روز بخیر
    خیلی مفید بود ⚘ ممنون