دکتر فولادگر با اشاره به تأثیرات گسترده شرایط جنگی بر زندگی روزمره افراد اظهار کرد: در موقعیت‌های بحرانی، از یک‌سو دسترسی به خدمات درمانی محدود می‌شود و از سوی دیگر فشارهای روانی افزایش می‌یابد؛ همین عوامل باعث می‌شود موضوعی مانند سلامت دهان و دندان که گاه در شرایط عادی هم کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، به یک چالش جدی تبدیل شود. وی تأکید کرد: عفونت‌های دهانی اگر به‌موقع کنترل نشوند، می‌توانند علاوه بر ایجاد درد، به مشکلات جدی‌تری در سلامت عمومی فرد منجر شوند.
ضرورت رعایت بهداشت پایه در شرایط محدود
وی در ادامه گفت: حتی در نبود اقلام ضروری در زمان جنگ، رعایت حداقل‌های بهداشتی نقش بسیار مهمی در پیشگیری از بیماری‌های دهان دارد. به گفته وی، مسواک‌زدن حداقل یک‌بار در روز—به‌ویژه پیش از خواب—ضروری است. در صورت در دسترس نبودن خمیردندان، می‌توان از آب نمک رقیق یا حتی مسواک خشک استفاده کرد.
او همچنین افزود: استفاده از نخ دندان یا جایگزین‌های ساده مانند نخ تمیز، و شست‌وشوی دهان پس از صرف غذا—حتی با مقدار کم آب—می‌تواند به کاهش تجمع پلاک‌های میکروبی کمک کند. در شرایطی که مسواک در دسترس نیست، پاک کردن دندان‌ها با پارچه تمیز نیز راهکار قابل قبولی است.
نقش تغذیه در حفظ سلامت دندان
دکتر فولادگر با اشاره به تغییرات تغذیه‌ای در شرایط جنگی بیان کرد: مصرف مواد قندی و خوراکی‌های چسبنده باید تا حد امکان کاهش یابد، زیرا این مواد بیشترین نقش را در ایجاد پوسیدگی دارند. وی توصیه کرد در صورت امکان، مواد غذایی فیبردار مانند میوه‌ها و سبزیجات در رژیم غذایی گنجانده شود و نوشیدن آب کافی نیز برای جلوگیری از خشکی دهان اهمیت زیادی دارد.
نحوه کنترل درد و عفونت‌های دندانی
وی درباره مدیریت مشکلات دندانی در این شرایط گفت: در صورت بروز درد، استفاده از داروهای مسکن رایج مانند استامینوفن یا ایبوپروفن—در صورت نداشتن منع مصرف—می‌تواند کمک‌کننده باشد. همچنین شست‌وشوی دهان با آب نمک گرم برای کاهش التهاب لثه توصیه می‌شود.
او هشدار داد: استفاده از مواد ناشناخته یا شیمیایی روی دندان می‌تواند وضعیت را بدتر کند. در صورت بروز علائمی مانند تورم شدید، تب یا گسترش درد، احتمال وجود عفونت جدی مطرح است و مراجعه به پزشک باید در اولویت قرار گیرد.
احتیاط در مصرف داروها
این متخصص پروتزهای دندانی با تأکید بر پرهیز از مصرف خودسرانه داروها اظهار داشت: آنتی‌بیوتیک‌ها مانند آموکسی‌سیلین باید تنها در موارد ضروری و ترجیحاً با نظر پزشک مصرف شوند. وی افزود: قطع زودهنگام دارو می‌تواند باعث عود عفونت شود و مصرف بیش از حد مسکن‌ها نیز خطراتی برای کبد و کلیه به همراه دارد.
توصیه‌هایی برای سالمندان
به گفته دکتر فولادگر، سالمندان در شرایط بحران نیاز به مراقبت بیشتری دارند. خشکی دهان در این گروه شایع‌تر است و می‌تواند زمینه‌ساز مشکلات دهانی شود. افرادی که از دندان مصنوعی استفاده می‌کنند باید آن را به‌طور روزانه تمیز کرده و شب‌ها از دهان خارج کنند. همچنین توجه به زخم‌های دهانی اهمیت دارد، زیرا روند بهبود در این سنین کندتر است.
مراقبت‌های ویژه در دوران بارداری
وی در ادامه افزود: زنان باردار به دلیل تغییرات هورمونی بیشتر در معرض التهاب لثه قرار دارند. استفاده منظم از مسواک نرم و نخ دندان ضروری است و مصرف هرگونه دارو باید با مشورت پزشک انجام شود. در صورت بروز درد دندانی، انتخاب درمان مناسب نیازمند دقت بیشتری است.
سلامت دهان و دندان کودکان در شرایط بحران
دکتر فولادگر با تأکید بر اهمیت مراقبت از دندان‌های کودکان گفت: در شرایط جنگی، احتمال افزایش مصرف تنقلات ناسالم وجود دارد، بنابراین کنترل رژیم غذایی اهمیت ویژه‌ای دارد. آموزش مسواک‌زدن به کودکان—حتی در شرایط دشوار—باید ادامه یابد و استفاده از مقدار مناسب خمیردندان رعایت شود.
وی همچنین افزود: در نوزادان، تمیز کردن لثه با گاز استریل مرطوب می‌تواند به حفظ بهداشت دهان کمک کند. علائمی مانند بی‌قراری یا کاهش اشتها در کودکان ممکن است نشانه درد دندانی باشد.
تأثیر استرس بر سلامت دهان
در پایان، این عضو هیأت علمی به نقش استرس اشاره کرد و گفت: فشارهای روانی ناشی از شرایط جنگی می‌تواند منجر به بروز مشکلاتی مانند دندان‌قروچه، آفت‌های دهانی و تضعیف سیستم ایمنی شود. وی توصیه کرد در حد امکان از روش‌های ساده کاهش استرس مانند تنفس عمیق و ایجاد آرامش ذهنی استفاده شود.
دکتر فولادگر با اشاره به افزایش احتمال بروز آسیب‌های فیزیکی در شرایط جنگی، به‌ویژه در اثر انفجار، سقوط اجسام یا برخوردهای شدید، بر اهمیت آگاهی از اقدامات اولیه در مواجهه با آسیب‌های دهان و فک تأکید کرد و گفت: دانستن چند اقدام ساده اما حیاتی می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ دندان و جلوگیری از عوارض جدی داشته باشد.
نحوه برخورد با افتادن کامل دندان (Avulsion)
وی در توضیح این وضعیت بیان کرد: اگر دندانی به‌طور کامل از جای خود خارج شود، زمان مهم‌ترین عامل در موفقیت درمان است. در چنین شرایطی:
- دندان را فقط از قسمت تاج (بخش سفید) در دست بگیرید و به ریشه آن دست نزنید
- در صورت آلودگی، آن را به‌آرامی با سرم فیزیولوژی یا شیر شست‌وشو دهید؛ از ساییدن یا ضدعفونی کردن شدید خودداری کنید
- دندان را در محیط مرطوب نگه دارید؛ بهترین گزینه‌ها:
- شیر
- سرم فیزیولوژی
- داخل دهان (بین گونه و لثه، در صورت هوشیار بودن فرد)
- از نگهداری دندان در آب معمولی یا محیط خشک پرهیز کنید
دکتر موفق فولادگر تأکید کرد: بهترین حالت این است که دندان در کمتر از یک ساعت به حفره خود بازگردانده شود یا فرد به دندانپزشک برسد؛ در غیر این صورت، احتمال موفقیت درمان به‌طور چشمگیری کاهش می‌یابد.
اقدامات اولیه در صورت ضربه به فک
این متخصص در ادامه به آسیب‌های فکی اشاره کرد و گفت: ضربه به فک ممکن است در نگاه اول خفیف به نظر برسد، اما در برخی موارد می‌تواند با آسیب‌های جدی همراه باشد.
علائم هشداردهنده شامل:
- درد شدید یا مداوم در ناحیه فک
- ناتوانی در باز و بسته کردن طبیعی دهان
- تغییر در نحوه جفت شدن دندان‌ها
- تورم، کبودی یا خونریزی
- صدا دادن مفصل فک هنگام حرکت
وی افزود: اگر ضربه در زمانی وارد شود که دهان باز است، احتمال آسیب به مفصل فکی (کندیل) و حتی شکستگی فک افزایش می‌یابد.
اقدامات فوری پیشنهادی
در شرایطی که دسترسی به پزشک محدود است:
- از حرکت دادن بیش از حد فک خودداری کنید
- در صورت درد، استفاده از کمپرس سرد (در ۲۴ ساعت اول) می‌تواند به کاهش تورم کمک کند
- مصرف مسکن‌های رایج مانند استامینوفن (در صورت نداشتن منع مصرف)
- پرهیز از مصرف غذاهای سفت؛ استفاده از رژیم غذایی نرم
- در صورت وجود خونریزی، با گاز استریل فشار ملایم وارد کنید
چه زمانی مراجعه فوری ضروری است؟
دکتر فولادگر هشدار داد که در موارد زیر، مراجعه فوری به مراکز درمانی—حتی در شرایط جنگی—ضروری است:
- بی‌حسی در صورت یا فک
- ناتوانی کامل در حرکت فک
- تغییر شکل ظاهری صورت
- خونریزی کنترل‌نشده
- تب یا علائم عفونت
در صورت داشتن استرس، نگرانی یا هرگونه سؤال درباره مشکلات دهان و دندان، با شماره 02122089003 تماس بگیرید.
مطب دکتر موفق فولادگر آماده ارائه مشاوره و ویزیت رایگان به شماست.