مرجع فیلم آموزشی و مقالات آموزشی برای موفقیت و پیشرفت

حبس تعزیری چه نوع حبسی است؟

44

شاید بارها این جمله را شنیده‌ایم که «قاضی، متهم را به چند سال حبس تعزیری محکوم کرد» اما به راستی منظور از حبس تعزیری چیست؟ چه ویژگی‌هایی دارد؟ و چه تفاوتی با دیگر حبس‌ها دارد؟ برای یافتن پاسخ این پرسش‌ها ابتدا باید با معنای مجازات و سپس تفاوت مجازات‌های تعزیری و غیرتعزیری آشنا شویم و پس از آن به حبس تعزیری به عنوان یکی از مجازات‌های تعزیری و انواع آن بپردازیم.


حتما بخوانید: تعلیق مجازات چیست و چه شرایطی دارد؟

مجازات

در عصر مدرن به ناچار رفتارهای انسان در حوزه‌های فردی و اجتماعی تحت تأثیر قوانین و مقررات مختلف قرار گرفته است و بی‌شک یکی از مهم‌ترین این قوانین و مقررات، قوانین کیفری هستند. قوانین کیفری به‌طور کلی به تبیین سه موضوع می‌پردازند:

  1. انجام چه رفتارهایی ممنوع است و به عبارتی، افراد یک جامعه چه کارهایی را نباید انجام دهند؛ از این رفتارهای ممنوعه تحت عنوان جرم یاد می‌شود.
  2. افراد یک جامعه در صورت تخلف از این رفتارهای ممنوعه با چه واکنشی روبه‌رو خواهند شد؛ از این واکنش نیز تحت عنوان «مجازات» یاد می‌شود.
  3. برای اینکه این مجازات در خصوص فرد به اجرا درآید، فرد مجرم باید چه شرایطی داشته باشد؛ از این شرایط تحت عنوان «شرایط مسئولیت کیفری» یاد می‌شود.

مجازات به عنوان واکنشی که جامعه در برابر ارتکاب جرم از خود نشان می‌دهد، باید پیش از ارتکاب جرم توسط قانون‌گذار پیش‌بینی شده باشد و صرفا در این حالت است که می‌توان فرد را به علت انجام یک رفتار ممنوعه، به مجازات محکوم کرد اما باید توجه داشت که همه‌ی مجازات‌ها و کیفرهایی که در برابر نقض رفتارهای ممنوعه (ارتکاب جرم) درنظر گرفته شده است، از حیث نوع و آثار یکسان نیستند. با مراجعه به قانون مجازات جمهوری اسلامی‌ ایران که برمبنای شریعت اسلامی‌ تدوین شده است، با چهار نوع مجازات که افراد در صورت ارتکاب جرم ممکن است به یکی از آنها محکوم شوند، روبه‌رو می‌شویم و این چهار نوع مجازات عبارتند از: حد، قصاص، دیه، و تعزیر.

مقصود از این مجازات‌ها چیست؟

مجازات حبس تعزیری

حد

حد به مجازات‌هایی از قبیل شلاق، حبس ابد، اعدام، سنگسار و تبعید گفته می‌شود که نوع و میزان آن در شرع مشخص شده است. برای مثال استعمال مشروبات الکلی (شُرب خَمر) جرمی‌ است که دارای مجازات از نوع حد یعنی هشتاد ضربه شلاق است. علاوه بر اینکه میزان و نوع مجازات حدی در شرع مشخص شده است، موجبات اِعمال این نوع مجازات نیز در شریعت اسلامی‌ احصاء شده است؛ یعنی به‌طور مشخص تعیین شده است که فرد در صورت ارتکاب چه نوع رفتاری با این نوع مجازات‌ها روبه‌رو خواهد شد و نمی‌توان جز برای آنچه که مشخص شده است، این مجازات‌ها را اعمال کرد.

قصاص

قصاص مجازاتی است که برای تعرض و آسیب عمدی یک انسان به جسم دیگران درنظر گرفته می‌شود و به موجب آن فردی که آسیب دیده است، به عنوان مجازات از فرد مجرم قصاص می‌گیرد؛ یعنی عین همان آسیب را به طرف مقابل وارد می‌کند. مهم‌ترین تعرض عمدی به جسم دیگران که موجب قصاص مجرم می‌شود، قتل است. قصاص به عنوان یک مجازات، حقِ مجنی‌علیه (فرد صدمه‌دیده) است؛ یعنی برای نمونه اگر فردی به صورت عمدی اعضای بدن فرد دیگر را قطع کند، فردی که عضوی از اعضای بدن وی قطع شده است، می‌تواند در قبال دریافت دیه از حق خود در خصوص قطع عضو مجرم بگذرد و گذشت کند.

دیه

دیه مجازاتی است که برای تعرض و آسیب غیرعمدی یک انسان به جسم دیگران درنظر گرفته می‌شود؛ یعنی اگر فردی به صورت غیرعمدی به جسم انسان دیگر صدمه‌ای وارد کند باید دیه‌ی آن صدمه و آسیب را که در قانون مشخص شده است، به فرد آسیب‌دیده بپردازد. برای مثال اگر در حین رانندگی، فردی با انسان دیگر برخورد کند و به وی صدمه بزند، راننده باید دیه‌ی مقتول را بپردازد.

تعزیر

تعزیر به مجازات‌هایی از قبیل حبس، جزای نقدی و شلاق گفته می‌شود که میزان و نوع آن در شرع مشخص نشده است بلکه حاکم (یعنی قانون‌گذار) حسب مورد نوع و میزان آن را تعیین می‌کند. یک نکته مهم در خصوص این نوع مجازات آن است که میزان مجازات تعزیری نمی‌تواند از مجازات‌های حدی بیشتر باشد.

حبس تعزیری

با توجه به نکاتی که مطرح شد در ادامه به صورت دقیق‌تر حبس تعزیری و انواع آن را تعریف می‌کنیم.

حبس تعزیری یکی از مجازات‌های تعزیری است که میزان آن در شرع مشخص نشده است و تعیین میزان آن با قانون‌گذار است اما در هر صورت، میزان آن نباید از مجازات‌های حدی بیشتر باشد. در میان مجازات‌های حدی فقط یک نوع حبس وجود دارد که عبارت است از حبس ابد. برای نمونه یکی از مجازات‌های جرم محاربه، حبس ابد است؛ یعنی افرادی که با در دست گرفتن سلاح و با قصد ایجاد ترس و وحشت در میان مردم امنیت جامعه را برهم می‌ریزند، مرتکب جرم محاربه شده‌اند و طبق قانون، قاضی می‌تواند آنها را به حبس ابد محکوم کند. بر این اساس میزان حبس تعزیری باید کمتر از حبس ابد باشد و حبس ابد نمی‌تواند به عنوان حبس تعزیری درنظر گرفته شود. برای مثال طبق ماده‌ی ۷۱۴ بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی، هرگاه راننده در اثر بی‌احتیاطی موجب قتل غیرعمدیِ فرد دیگری شود، به شش ماه تا سه سال حبس محکوم می‌شود. در این مورد که حبس از انواع حبس‌های تعزیری است، قاضی می‌تواند فرد را یا به شش ماه حبس، یا سه سال حبس یا برای مدتی میان این دو مثلا دو سال محکوم کند اما نمی‌تواند او را به بیش از سه سال یا کمتر از شش ماه حبس محکوم کند.

تعزیری بودن حبس چه آثار و مزایایی دارد؟

پس از آشنایی اجمالی با حبس تعزیری و اکتفا کردن به این نکته که «هر حبسی غیر از حبس ابد، حبس تعزیری است»، باید به این موضوع مهم پرداخت که تعزیری بودن حبس چه آثاری دارد؟

حبس تعزیری به عنوان یکی از مجازات‌های تعزیری همه‌ی احکام این قسم مجازات‌ها را دارد. در اینجا به سه اثر مهم تعزیری بودن حبس اشاره خواهیم کرد.

تعویق صدور حکم

طبق ماده‌ی ۴۰ قانون مجازات اسلامی‌ در صورتی که حبس، تعزیری بوده و میزان آن دو سال یا کمتر از دو سال باشد با وجود برخی شرایط، قاضی می‌تواند برای مدت ۶ ماه تا ۲ سال صدور حکم را به تعویق بیندازد و در این مدت، به جای زندانی کردن فرد برای وی اموری همچون انجام فعالیت‌های حرفه‌ای خاص تعیین کند و پس از سپری شدن مدت مقرر و براساس پای‌بندی فرد مجرم به دستورات دادگاه، برای فرد حکم صادر کند که در این صورت اگر فرد به تمامی‌ِ دستورات دادگاه در این مدت عمل کرده باشد، امکان این را دارد که از همه‌ی مجازات حبس به طور کلی معاف شود. در این حالت حبس این فرد حبس تعزیری است و با توجه به اینکه صدور حکم حبس وی به تعویق افتاده است، به این نوع از حبس تعزیری، «حبس تعویقی» گفته می‌شود.

تعلیق اجرای مجازات

طبق ماده‌ی ۴۱ قانون مجازات اسلامی‌ در برخی از جرایم در صورتی که مجازات تعیین شده برای یک جرم، حبس تعزیری بوده و میزان آن ۱۵ سال یا کمتر از ۱۵ سال باشد، قاضی می‌تواند پس از صدور حکم و در صورت وجود شرایطی که قانون‌گذار تعیین کرده است، اجرای تمام حبس یا قسمتی از آن را برای مدت یک تا پنج سال معلق نماید. پس از تعلیق اجرای حبس تعزیری، فرد مجرم به جای زندانی شدن، آزاد می‌شود و اگر در مدت تعلیق اجرای حبس مرتکب جرم دیگری نشود، این محکومیت از پیشینه‌ی کیفری فرد پاک می‌شود. در این حالت به این نوع حبس تعزیری، «حبس تعلیقی» گفته می‌شود.

مجازات‌های جایگزین حبس

به موجب ماده‌ی ۶۴ قانون مجازات اسلامی‌ افرادی که در جرایم عمدی به یک سال یا کمتر از یک سال حبس تعزیری محکوم می‌شوند، به مجازات‌های جایگزین از قبیل جزای نقدی و انجام خدمات عمومی‌ رایگان محکوم می‌شوند. این جایگزین‌های حبس صرفا در مورد حبس تعزیری اعمال می‌شوند.

تهیه شده در: chetor.com

ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

44 دیدگاه
  1. سیامک می‌گوید

    سلام سرکار خانم بلالی
    مرا به جرمی که شاکی من محیط زیست ، برایم ساخته بوده ( متاسفانه ) به سه سال حبس در دادگاه بدوی محکوم و در تجدید نظر تایید شده . تلاشهای زیادی برای اثبات بگناهی خودم از این جرم اکتسابی کردم ولی با توجه به اینکه توطعه مذکور با برنامه دقیق و طراحی خوب و پشتوانه مرموزی شکل گرفت و قدرت و امکانات قوی اداری با خصومت شخصی افرادی که اثبات آن برایم ممکن نبود پشتوانه آن شد(من طبیعت گرد بوده ام و چیزهای (تخلف های)را در یک کوهنوردی دیده بودم که نمی بایست میدیدم ) و در مراحل بازپرسی ، دادستان محلی باتفکر نفوذ پذیر و تا حدی احساساتی استنادات بسیار خوب مرا امحا نمود و نادیده گرفت و با عدم رعایت اصل بطرفی وباکیفرخواستی پر از تناقض (و مطالب عنوان شده در بالا )من را که تا حالا حتی یک محکومیت ساده هم نداشتم (بجز>>> لازم است بدانید در ۶سال گذشته این چهارمین گذارش کذب محیط زیست بوده که در تمامی سه مرحله قبلی براعت گرفتم وتخلف آنها محرز شد ولی آنها عصبانی تر شده و ایندفعه نقشه درست و حسابی طرح کردند) من ۵۲ ساله هستم و تحصیلات دانشگاهی و یک خانواده آرام و سالم ، قانع و محترم با پدر و مادری پیر که مراقبت از آنها را هم دارم و دو پسر دانشجو در حال تحصیل در مقطع فوق لیسانس با هزینه های بالا و همسر خانه دار و خانوادگی همکار و داوطلب افتخاری حلال اهمر بوده ایم و درامدی که به سختی طی طریق میکنیم هستم ، من در عمرم یک خطا یک پاسگه و دادگاه حتی در حد یک جریمه قانونگریزی نداشته ام ت زمانی که که این اتفاقات شوم افتاد و انگار سر زندگیم را بریده اند ، با اجرای این حکم شرف ، آبرو و حیثیت من و هرآنچه اعتقاد داشتم به باد خواهد رفت و یقینا بنیاد خانواده ام کسیخته خواهد شد و حتی پول گرفتن وکیل آنچنانی را هم نداشتم و این به اصطلاح اجرای قانون با دامنه ای بسیار دور از حقیقت ناباورانه زندگی و ایده های که داشتم (آزادگی ، مردانگی ، پاکی ، صداقت ، غرور و مهر و عشق به مردم و وطن و خانواده ام ) را و بخاطرشان عمری تلاش کردم را نابود کرد من ماندم و یک کابوس به اسم زندگی که گذشته را خیلی دوست دارم به نظر شماچه راهی دارم ؟ چه کنم ؟ لطفاکمکم کنید زبانی برای تشکر ندارم خیلی طولانی شد شاید بهتر بود تلفنی یا حضوری می گفتم ببخشید و اگر اشتباه در ناتوانی تایپ داشتم پوزش می خوام

    1. لیلا بلالی می‌گوید

      با سلام خدمت شما
      متأسفانه بنده وکالت نمی‌کنم و علاوه بر این از حکم صادره و مستندات آن نیز بی اطلاعم. فقط اگر اشتباه نکنم فرمودید که حکم در دادگاه تجدیدنظر تأیید و قطعی شده است. پس از قطعی شدن حکم، طرح مجدد دعوا در دادگاه غیرممکن است مگر در صورتی که شما بخواهید به ادله ای استناد کنید که به تازگی به دست آورده اید و پیش از این در اختیارتان نبوده است. البته موارد دیگری هم هست که قانون آن ها را پیش بینی کرده است. چنانچه مقدور است تصویر حکم را ارسال فرمایید تا بهتر بتوانم راهنمایی کنم.

  2. گيج می‌گوید

    اخرش نفهميديم فرق حبس تعزيري با بقيه حبسا چيه؟ مثلا قابل خريدن هست يانه؟

    1. لیلا بلالی می‌گوید

      با سلام

      مقصود از خریدن حبس تعزیری چیست؟ این اصطلاح هیچ مبنای قانونی ندارد. همانطور که در متن هم اشاره شد حبس تعزیری در صورت احراز شرایط قانونی، قابل تبدیل شدن به مجازات های دیگر مانند جزای نقدی می باشد که در این صورت فرد به جای تحمل حبس به پرداخت جزای نقدی محکوم می شود. در جرایم عمدی فقط حبسی که حداکثر آن تا یک سال باشد می تواند به مجازات های دیگر تبدیل شود.

  3. شاددل می‌گوید

    سلام خانم بلالی بیزحمت به من هم جواب بده… ممنون

  4. بهاره می‌گوید

    سلام خانم بلالي
    ممنون ميشدم اگه جواب بنده رو هم ميداديد

    1. لیلا بلالی می‌گوید

      سلام خدمت شما

      مشابهت سوالات گاه این تصور را به وجود می آورد که به آنها پاسخ داده ایم. در هر صورت بابت تاخیر پوزش می خواهم.
      و اما پاسخ شما:
      اولا مطابق قانون به هیچ عنوان شلاق قابل تبدیل شدن به جزای نقدی نمی باشد. ثانیا قاضی می تواند در صورت احراز شرایط قانونی حبس همسر شما را به مجازات های دیگر همچون جزای نقدی تبدیل نموده یا اینکه اجرای آن را برای مدت یک تا پنج سال معلق کند(حبس تعلیقی). از جمله این شرایط آن است که همسر شما نباید سابقه محکومیت کیفری یا همان سوءپیشینه داشته باشد، قاضی براساس وضعیت ایشان اصلاح شان را پیش بینی کند و هم چنین جهات تخفیف در پرونده شأن موجود باشد مانند اینکه با مقامات قضایی در کشف جرم همکاری کرده باشند یا وضعیت جسمانی خاصی داشته باشند. با این حال اگر این شرایط احراز هم شوند، تبدیل حبس به مجازات دیگر یا معلق کردن آن کاملاً در اختیار قاضی است و قاضی الزامی برای آن ندارد.